Obiektyw do portretu – jaki wybrać?

Portret to jedno z ciekawszych zagadnień fotografii. Wbrew pozorom nie jest go łatwo wykonać, a i optyka temu służąca powinna być wyszukana. Aby sfotografować osobę lub osoby w taki sposób, by uwydatnić zarówno cechy fizyczne jak charakter, należy posługiwać się płytką głębią ostrości i w wielu przypadkach światłem zastanym. To znacznie zawęża paletę obiektywów do wyboru. Jaki zatem wybrać i jakie cechy są najbardziej pożądane?

Zadaniem portretu jest ukazanie postaci. Wiąże się to często z odwzorowaniem wyglądu zewnętrznego, ale nie tylko. Czy można za pomocą nieruchomego obrazu pokazać cechy danej osoby. Tak, a nawet trzeba. W tym celu ważne jest uchwycenie tych cech w ludzkiej twarzy (jeśli dobrze się przyjrzymy, to je odnajdziemy). Jest wiele rodzajów portretów począwszy od realistycznego, przez autoportret i oficjalny wizerunk do portrety środowiskowego pokazującego również otoczenie. Poza tym można kogoś przedstawić w sposób fikcyjny, czy domyślny (co często ma zastosowanie w historii) lub prywatny. Jednak by tego dokonać potrzebne są specyficzne właściwości optyki, której do tego użyjemy. Jak można się domyślić, chcemy by oglądający fotografię skupiał się na cechach uwiecznionej na nich osoby. Nie byłoby zatem stosowne rejestrowanie jej z dużą głębią ostrości uwidaczniającą masę innych, niż owa osoba szczegółów. Nie zrobimy więc raczej (chyba, że w wyjątkowych sytuacjach) portretu z przysłoną F11, ani też 5,6, a co niektórzy radykalni fotografowie mają jeszcze opory nawet przy F2,8. Z uwagi na fakt, iż kiedyś niezwykle często wykorzystywano oświetlenie zastane do tego rodzaju fotografii, używanie jasnej (możliwie jak najjaśniejszej optyki) stało się niemal aksjomatem. Dziś światło nie jest problemem, ale obiektywy o małej głębi ostrości nadal wiodą prym dzięki ogromnej plastyce obrazu.

Cechy obiektywu portretowego.

Jasność

Najważniejszą właściwością tego rodzaju szkieł jest ich jasność, czyli zastosowanie możliwie dużego otworu względnego.  Kiedyś taką wartością była F2.8, a jaśniejsze egzemplarze były niezwykle kosztowne. Współczesne obiektywy portretowe są nadal dość drogie, jednak za przyzwoite pieniądze można nabyć używaną „portretówkę” o świetle F2.0 lub 1,8. Duża jasność pociąga za sobą dwie możliwości. Po pierwsze jesteśmy w stanie fotografować w świetle zastanym lub używając niewielkich ilości dodatkowego światła, po drugie zyskujemy na plastyce obrazu, gdyż głębia ostrości przy pełnym otworze względnym jest tak płytka, że bez problemu możemy izolować fotografowane osoby od rozmytego tła. Bokeh, czyli owo rozmycie sprawia, że oczy widza nie są później rozpraszane rozmaitymi detalami, a wzrok zostaje automatycznie skierowany w miejsce ostro odwzorowane, czyli twarz. Rzecz w tym, że różne obiektywy mają różny bokeh. Może on być ładny lub nie (choć to dość subiektywne). np. bokeh klasyczny z miękkim rozmyciem plamek wygląda znacznie lepiej niż np. „obważanki” serwowane przez optykę zwierciadłową. Także tanie obiektywy tak zwane „kity” nie oferują najlepszego rozmycia, o aberracjach i dystorsjach nie wspominając.

Ogniskowa powyżej 85 mm.
Innym istotnym czynnikiem wpływającym na wygląd fotografii jest długość ogniskowej. Dlatego też do portretu realistycznego, czy oficjalnego nie nadają się wszystkie obiektywy. Np. szeroki kąt zniekształcający twarz fotografowanej osoby, to nie jest najlepszy pomysł (wyjątek stanowi portret środowiskowy, gdzie poza osobą fotografowaną obejmujemy także motywy dookoła. Długa ogniskowa powyżej 200 mm, też średnio się nadaje, gdyż tło jest mocno wykadrowane, zbyt rozmyte i stanowi jedną wielką, niewyraźną plamę. Najbardziej korzystny jest więc przedział 85 – 135 mm, w którym przy odpowiedniej jasności możliwe jest wyizolowanie pozującej osoby z tła, a tło natomiast nie jest jeszcze zbyt ograniczone.

Co z 50 mm?

Wiele osób, szczególnie zaawansowanych amatorów posługujących się lustrzankami cyfrowymi  używa jasnych standardowych obiektywów 50 mm. Biorąc pod uwagę fakt, iż po przeliczeniu przez współczynnik krotności dają one ogniskowe 75-80 mm, można by uznać, że nadają się do portretu. Niestety nie do końca. Owszem ekwiwalent ogniskowej i wycinek pola obrazowego sprawiają takie wrażenie, jednak obraz nimi rejestrowany wygląda nieco inaczej, niż ten z prawdziwej portretówki. Okazuje się bowiem, że sposób odwzorowania tła jest inny w obu przypadkach. Można więc przyjąć, że od biedy, przy klatce APS-C z krotnością 1,5 lub 1,6 x można użyć 50 mm, jednak lepszy efekt osiągnie się korzystając z dłuższej ogniskowej.

Długie ogniskowe.
Posługiwanie się podczas portretowania innymi ogniskowymi niż z zakresu 85 – 135 mm nie jest zabronione. Wszystko zależy od tego jaki efekt chcemy uzyskać. Możemy więc wykonać nawet szersze ujęcia lub użyć długiej ogniskowej, byle byśmy byli świadomi efektów jakie uzyskamy. W zasadzie dłuższe ogniskowe 150-200 mm jeszcze do czegoś nadają, jednak wymagają odpowiedniego dystansu od modela i przysłony F4-5,6 (by nie rozmywać zupełnie tła). W niewielkim studio nie da się jednak nimi fotografować. Jeśli zaś chodzi o dłuższe ogniskowe, raczej nie robi się nimi portretów.

Tanie obiektywy.
Na rynku wtórnym jest sporo używanej optyki oferującej pożądane w portrecie ogniskowe. Spora część, to obiektywy manualne znakomicie spisujące się, jeśli trochę podszkolimy ich obsługę i wyrobimy refleks potrzebny do szybkiego, ręcznego ustawiania ostrości. Szukając na giełdzie lub w internecie znajdziemy je do Canona, Nikona, Pentaxa (na gwint M42) i innych. Szczególnie dobrze sprzedają się popularne szkła takie jak Pentacon 85 mm F2.8 (dostępny za ok 250-300zł) oraz  tańszy Jupiter 2/85, które jeśli wyposażymy się w odpowiednie przejściówki zapewnią naprawdę ładne portrety.

Wyższa półka.
Bardziej wymagającym można polecić poważniejsze szkła. Często są one wszechstronne i nadają się także do makrofotografii, jednak przy ogniskowych z zakresu 85 – 105 oferują dużą jasność, ładny bokeh i należytą perspektywę. Poniżej ważniejsze z nich

Canon EF 85 mm F1,8. To znakomita portretówka tej firmy dająca przyjemny bokeh i dużą jasność. Jest też wersja o jasności F1,2 produkowana z najwyższej jakości szkła fluorytowego.

Leica 90mm f/2 Summicron, przeznaczona do aparatów tej firmy z serii M. Oferuje charakterystyczny dla obiektywów Leica bokeh (niektórzy odróżniają go od innych) oraz niezwykle małą dystorsję i winietowanie.

Pentax DA 70 mm AL Limited – majstersztyk o niewielkich rozmiarach przeznaczony dla lustrzanek cyfrowych, nieco przykrótka ogniskowa, lecz bardzo wysoka jakość obrazu i ładny bokeh.

Nikkor AF DC 105 mm F2,0 D, wysokiej klasy, obiektyw portretowy (nadający się także do makrofotografii) oferujący poza klasycznym rozmyciem także regulację bokehu przed i za fotografowanym obiektem.

Nikkor AF 85 mm F1,8 D, oferujący krótszą ogniskową, lecz znakomitą perspektywę.

Olympus ZUIKO DIGITAL ED 50 mm F2,0 – tu wyjątkowo 50 – tka, gdyż współczynnik krotności 2x w aparatach tej marki w zasadzie uniemożliwia fotografowanie z małych odległości przy dłuższych ogniskowych i w zasadzie jest jedynym nadającym się do portretu szkłem ze stajni ZUIKO firmowanym przez Olympusa

Sigma 105mm F2,8 EX DG MACRO, wysokiej klasy obiektyw portretowy i makro za rozsądne pieniądze.

Sigma70mm F2,8 EX DG MACRO , jak wyżej, lecz z krótszą ogniskową.

Sony 85 mm f/1,4 ZA Carl Zeiss Planar T – wysokiej klasy obiektyw o dużej jasności o regulacji rozmycia  za fotografowanym obiektem.

Tamron SP AF 90mm f/2,8 Di Macro, to pożądany i cieszący się dużą popularnością obiektyw do portretu i makrofotografii w atrakcyjnej cenie, oferujący świetną jakość .

Portret zoomem…?
Wiemy już, że jak portret, to obiektywem stałoogniskowym. Nie oznacza to jednak, że nie można wykonywać takiej fotografii zoomem. Owszem, jest to do zrobienia, lecz efekt może być nieco inny niż z typowej portretówki. Oczywiście nasz zoom powinien być odpowiednio wysokiej klasy, tzn powinien mieć jasność najlepiej F2.8 i ogniskową na dłuższym końcu przynajmniej 70 mm. Jeśli nie chcemy wydawać pieniędzy specjalnie na optykę do portretu warto rozważyć zoomy o stałym świetle F2.8 i zakresie ogniskowych 24 – 70 mm, 28 – 70 mm, lub ciut dłuższe. Uzyskiwany przez nie bokeh jest już na tyle duży, że można wyizolować postać z tła.

Sebastian Oleksik

Zobacz więcej publikacji w dziale Fotografia portretowa.
Obserwuj komentarze tego artykułu za pomocą RSS 2.0.
Skomentuj ten artykuł poniżej.